ضرورت تدوین ضوابط طراحی زندان با رویکرد ارتقای کیفی عملکرد در زندانهای ایران

 

 

ضرورت تدوین ضوابط طراحی زندان

با رویکرد ارتقای کیفی عملکرد در زندانهای ایران

 

 

امیرداود مصلحت جو *

کارشناسی ارشد رشته معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرکرد

کارمند اداره کل زندانهای استان اصفهان

 

 

 

چکیده

ساختار امروزی زندان های شهری متناسب با پیشرفتهای دهه های اخیر رشد و شکوفایی نداشته است. به همین دلیل امروزه زندان های ما به شدت نیازمند تغییر، نوآوری و سازماندهی دوباره است. در حالی که امروزه توجه جامعه شناسان به مسائل مربوط به زندان و زندانی بیش از گذشته بوده، اما ماهیت فیزیکی و ساختاری زندان ها هنوز در مراحل اولیه مانده است. بی آن که توفیق زیادی در پیشگیری از وقوع جرائم بعدی ـ که هدف فراموش شده از تشکیل نهاد زندان است ـ داشته باشد. این بدین معنی است که طراحان، معماران و برنامه ریزان میبایست با نگاه انتقادی به وضعیت کنونی، نقش بیشتری در طراحی و ساماندهی عملکردی زندان های آینده ایفا کنند.

در طراحی مدرن زندان بر خلاف گذشته به موارد مهمی مانند فضا و عملکرد، مصالح و سازه و تأسیسات توجه می شود. آنچه در طراحی این گونه زندان ها مهم است، توانایی نظارت بر زندانیان در طول شبانه روز به وسیله افسران، ایجاد فضاهای تفریحی و تسهیلات متناسب برای هر دو گروه زندانی و پرسنل، و مواردی مانند نور مطلوب، گردش هوا و آکوستیک مناسب می باشد.

پژوهش پیش رو، با روش توصیفی –  تحلیلی، ضمن بررسی ویژگی های معماری مدرن و تأثیرات این ویژگی ها                در بالابردن امنیت و کیفیت فضای زندان، به دنبال پاسخی برای این سؤال است که چگونه طراحی یک زندان مدرن می تواند در ارتقای عملکرد آن مؤثر باشد؟

 

 

 

 

کلید واژگان : زندان ، عملکرد ، نوآوری ، طراحی مدرن.

 

 

*   شماره عضویت نظام مهندسی معماری اصفهان : ۳۳۵۴۹-۲-۱-۲۰ ، تلفن : ۰۹۱۳۳۰۵۸۴۱۲ ، amir_maslahatjoo@yahoo.com

The need to develop design criteria prison
The approach of Quality improvement performance in Iranian prisons
Amir Davood Maslahatjoo
Master of Architecture, Islamic Azad University of Shahr-e-kord
Esfahan prisons Administration Personnel
Abstract
Developments modern urban structure prisons have been flourishing. That’s why our prisons are in dire need of change, innovation and organization again. While sociologists attention to issues over the past jail, but the physical nature and prison structures still remain in the early stages. Without a lot of success in preventing future crimes that have been purpose forgotten at the prison. This means that designers, architects and planners must look critically at the current situation, a greater role in the design and organization of play in the prisons future.
Unlike in the past prison a few things in modern design and performance space, materials and structures, facilities and attention.

Research ahead With an Analytical method By studying the characteristics of modern architecture and the impact these features enhance the safety and quality of prison Looking for an answer to the question is how to design a modern prison can be effective in improving performance?

Keywords: prison, functionality, innovation, modern design.

Engineering Council of Architectural Registration Number: 33549-2-1-20,

Cell Phone: 09133058412, amir_maslahatjoo@yahoo.com

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مقدمه

ساختار امروزی زندان های شهری متناسب با پیشرفتهای دهه های اخیر رشد و شکوفایی نداشته است. به همین دلیل امروزه زندان های ما به شدت نیازمند تغییر، نوآوری و سازماندهی دوباره است. در حالی که امروزه توجه جامعه شناسان به مسائل مربوط به زندان و زندانی بیش از گذشته بوده، اما ماهیت فیزیکی و ساختاری زندان ها هنوز در مراحل اولیه مانده است. بی آن که توفیق زیادی در پیشگیری از وقوع جرائم بعدی ـ که هدف فراموش شده از تشکیل نهاد زندان است ـ داشته باشد. این بدین معنی است که طراحان، معماران و برنامه ریزان میبایست با نگاه انتقادی به وضعیت کنونی، نقش بیشتری در طراحی و ساماندهی عملکردی زندان های آینده ایفا کنند. [۴]

اصلاح و تربیت یکی از مهم ترین نظریات مطرح شده و از اساسی ترین فلسفه های زندان در نحوه برخورد با مجرمان است.این نگارش انواع برخورد با مجرمان در سه دوره تاریخی، کلاسیک و روان شناختی را در زندان های مورد بررسی قرار می دهد. و با شناسایی معماری زندان های هر دوره نشان می دهد که طراحی و ساخت زندان ها مبتنی بر تفکرات روان شناختی و اصلاح و تربیت می تواند به توان بخشی زندانیان در جهت جامعه پذیری آنان پس از متنبه شدن و استقلال فکری و عملی آنان در جامعه کمک زیادی نماید. به طوری که ادامه زندگی اجتماعی آنان به طور طبیعی صورت پذیرد و فعالیت های آنان در جامعه منتهی به بازگشت مجدد آنان به زندان نگردد. [۱]

یکی از موضوعات جدید که میان معماران مورد توجه قرار گرفته مسئله طراحی زندان است. طراحی زندان از دسته موضوعاتی است که کمتر به آن پرداخته شده است . افزایش آگاهی از این مشکلات توسط رافائل اسپری بنیان نهاده شد. وی با تشکیل یه کمپین اجتماعی از معماران، طراحان و برنامه ریزان عضو، خواست تا از طراحی اتاق های اعدام و سلول های انفرادی ممانعت کنند . در مقیاسی دیگر دیانا ون بورن مسئله پشتیبانی از عدالت ترمیمی را مطرح نمود و رویکرد جدید به نظام قضایی را بیان کرد که شامل تمرکز بر توانبخشی جهت ممانعت از ارتکاب مجدد جرم بود. [۳]

 

تاریخچه زندان

در زمانهای گذشته ، مجازات ها با قساوت و شقاوت اجرا و مجازات هایی از قبیل زنده به گور كردن، سوزاندن، طعمه حیوانات درنده ساختن، كور كردن و انواع شكنجه های بدنی رواج داشته است. زندان محلی بود كه متهم را در آنجا نگهداری می كردند تا در روز دادرسی در دادگاه حاضر نمایند. معمولاً زندان ها در زیر قصرها و یا در قلاع بنا می شد و جایی تاریك و ناسالم بود و زندانیان وضع تأثرانگیزی داشته و اكثر محكومین در زندان ها جان می سپردند.

در سال ۷۱۸ میلادی در مجمع روحانیون مسیحی در رم ، مقررات مربوط به اداره زندان ها تصویب و تأكید شد كه زندان ها باید جنبه اصلاحی و تربیتی داشته باشند و برای نیل به این هدف ، زندانیان باید به روش انفرادی نگهداری شده و به آنان كارِ دستی آموخته شود. اجازه خواندن كتب مذهبی را داشته و روحانیون در زندان ها، زندانیان را ملاقات و با نصایح سودمند، آنان را به راه راست هدایت كنند. در اجرای تصمیمات مذكور، در همان سال اولین زندان به روش انفرادی در رم بنا گردید.

در سال ۱۲۶۶ میلادی مجمع عمومی روحانیون مسیحی به عنوان این كه در روش انفرادی زندانی فرصت تأمل و تفكر را دارد و از تنهائی زجر كشیده و از عمل خود نادم و پشیمان می شود و با تحمل مشقت روان پاك و منزه می گردد، اجرای روش مذكور را تأئید و تغییر نام زندان ها به ندامتگاه را تأیید كردند.

در سال ۱۵۹۹ در آمستردام زندان خاصی جهت آموزش كار و تربیت مذهبی زندانیان افتتاح و از سال ۱۶۰۵ میلادی در این زندان روش انفرادی اجرا گردید.

در سال ۱۶۲۳ میلادی در ناپل زندانی برای تفكیك زنان از مردان و اطفال از بزرگسالان به روش انفرادی بنا شد .

در سال ۱۷۸۷ میلادی در امریكا بنجامین فرانكلین كه به اروپا مسافرت كرده و با افكار و عقاید هوارد و بنتام آشنا شده بود، انجمن زندان ها را تشكیل و در سال ۱۷۹۰میلادی در فیلادلفیا اولین زندان انفرادی را بنا نمود.

در سال ۱۸۱۵ میلادی در زندان سینگ روش ابرنین یا رژیم مختلط اجرا گردید. در این روش زندانیان روزها باهم كار می كردند و شب ها به طور انفرادی نگهداری می شدند. در فرانسه با تصویب قانون ۶ اكتبر ۱۷۹۱ میلادی، مجازات حبس در سر ردیف سایر مجازات ها قرار گرفت و در قانون جزایی ۱۸۱۰ میلادی، سه نوع زندانِ با اعمال شاقه، دارالتأدیب و بازداشتگاه پیش بینی شد؛ ولی عملاً زندانیان و بازداشتی ها در یك زندان نگهداری می شدند.

در سال ۱۸۴۰ میلادی در جزیره ای در استرالیا، روش تدریجی در مورد تبعیدشدگان اجرا گردید … [۵]

 

تعریف زندان :

زندان مکانی است که اشخاص از نظر فیزیکی، محدود و توقیف و معمولاً از آزادی‌های شخصی محروم می‌شوند.              زندان ها به طور قراردادی، سازمان‌هایی هستند که بخشی از نظام قضائی یک کشور محسوب می‌شوند و به منظور اجرای کیفر حبس، به‌عنوان یک مجازات قانونی که به صورت حکم از سوی دادگاه صادر شده‌است، به دلیل               ارتکاب جرم به کار می‌روند. ( تصویر ۱ )

 

تصویر ۱٫ شمار زندانیان در هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت در کشورهای جهان

 

در بیان عامیانه در خیلی از کشورها، واژه زندان به عنوان یک مترادف برای بازداشتگاه نیز به کار می‌رود. در حالی که از نظر قانونی این واژه‌ها به دو نهاد مختلف اختصاص دارند. بازداشتگاه‌ها ویژه نگهداری اشخاصی هستند که در انتظار محاکمه‌اند و یا هنوز احکام به آنها ابلاغ نشده‌است، برای کمتر از یک سال، در صورتی که زندان ها میزبان افرادی هستند که دارای محکومیت قطعی می‌باشند. لذا در طراحی یک زندان به دلیل بالا بودن اهمیت امنیتی آن می بایست موارد زیادی لحاظ گردد تا از وقوع جرم و جنایت، خودکشی و … جلوگیری گردد و همچنین ضمن کنترل زندانیان، فضاها و تسهیلات مورد نیاز در اختیار این قشر قرار گیرد. همچنین زندان های بزرگ به بخش‌هایی تقسیم می‌شوند که هر بخش، یک بند نام دارد. در زندان های بزرگ قسمت‌هایی مانند اندرزگاه، سلول انفرادی، و بهداری نیز وجود دارد.

 

تعریف زندان و بازداشتگاه در قانون جمهوری اسلامی ایران :

در آیین‌نامه اجرایی سازمان زندان ها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور (مصوب ۱۳۸۴/۹/۲۰) در تعریف زندان آمده زندان محلی است که در آن محکومانی که حکم آنان قطعی شده ‌است با معرفی مقامات قضایی صلاحیت‌دار قضایی و قانونی برای مدت معین یا به طور دایم به منظور تحمل کیفر، با هدف حرفه‌آموزی، بازپروری و بازسازگاری نگهداری می‌شوند. در همین آیین‌نامه بازداشتگاه این گونه تعریف شده ‌اند : بازداشتگاه، محل نگهداری متهمانی است که با          قرار کتبی مقام های صلاحیت‌دار قضایی تا اتخاذ تصمیم نهایی به آنجا معرفی می‌شوند. [۲]

 

تعریف لغوی زندان :

لغت زندان در فرهنگ عمید به معنای بندیخانه، محبس خانه و قیدخانه ـ جایی كه محكومان و تبهكاران را در آنجا نگهداری می كنند و محبس است. [۱۱]

در یكی از تعاریف زندان به نقل از الطرق الحكمیه فی السیاسه الشرعیه آمده است : « زندان و حبس شرعی زندانی كردن فرد در مكانی تنگ و محدود نیست بلكه تنها محدود كردن وی و جلوگیری از تصرفات وی آن گونه كه خودش می خواهد، است حال این محدود كردن می تواند در خانه یا مسجدی باشد یا به صورت آن كه طلبكار مراقب و همراه وی باشد. به همین جهت پیامبر (ص) زندانی را اسیر نامید. » ( ابن أبی بكر، ۱۴۲۸هـ.ق. )

واژه زندان در لغت‌نامه دهخدا زندان جایی است که متهمان و محکومان را در آن نگاه دارند. [۱۰]

این کلمه در فرهنگستان زبان و ادب فارسی به جای حبس پذیرفته شده ‌است. در زبان پهلوی «زیندان»، ارمنی «زندن»، اوسِتی «زیندون» است.

 

عوامل موثر بر طراحی زندان ها

  • فضا و عملکرد : در نگاه اول شاید به نظر برسد که طراحی مناسب زندان طراحی درست عملکردها و فضاهای زندان مانند تمامی اتاق ها، راهروها ،سلول ها و دیگر فضاهای مربوط به زندان از لحاظ کیفیت و وسعت برای انجام فعالیت درون آنها باشد. و ظرفیت و وسعت کافی جهت اسکان کارکنان، زندانیان و ملاقات کنندگان را در دوره کنونی وطی سال های آینده دارا باشند. [۱۸]

طراحی فضاهای زندان انفرادی به ویژه برای زندانیان خطرناکی است که دارای سابقه ضرب و شتم می باشند.  در طراحی فضاها، فضاهایی نیز باید برای نیازهاوفعالیتهای روزمره از جمله ورزش و فعالیت های عمومی نیز در نظر گرفته شود [۲۱]

  • مصالح : مصالح مصرفی در دیوار، کف وسقف فضای زندان علاوه بر اینکه دارای ماندگاری و استحکام باشند می بایست از نظر مسائل آکوستیکی و تعریقی نیز در طول زمان دچار مشکل نشوند. [۲۰]
  • تأسیسات و سازه : سازه و تأسیسات الکتریکی، مکانیکی از جمله مسائلی هستند که پس از طراحی اولیه فضاهای زندان مورد توجه قرار می گیرند. [۲۱]

 

خصوصیات یک زندان بهتر

هدف در این مجموعه مطالب کمک به ایجاد زندان های کوچک و متوسط مقیاس با کیفیات بهتر و کارآمدتر است. از آنجایی که این عبارات می توانند معانی مختلف برای افراد مختلف داشته باشند، باید از ابتدا تعریف شوند.                    یافته های تحقیقاتی در مورد زندان های کوچک نشان می دهد که زندان های بهتر و کارآمدتر، اساساً زندان هایی هستند که نیازهای اولیه ساکنان، کاربران و دارندگان را از نظر ایمنی، امنیت و کارآیی برآورده می کنند. مخصوصاً ارزیابی زندان های قدیم و جدید نشان می دهد که خصوصیات زیر حداقل های ضروری برای داشتن یک زندان بهتر و کارآمدتر است.

 

شاخصه های عملکردی :

  • پرسنل آموزش دیده در امور زندان.
  • پرسنل کافی و مناسب، شامل کارکنان شیفتی و کارکنان زن برای زندان های زنان.
  • وجود سیاست های مکتوب و شرح وظایف کاری.
  • مراقبت و پایش دائمی زندانیان و نظارت شیفتی
  • برنامه ها و هماهنگی های لازم و مؤثر بر رفتار زندانی.
  • وجود قوانین زندان و خط مشی انتظامی.
  • پیش بینی صرف هزینه کاری و پرسنل کافی قبل از بازگشایی مجتمع جدید.

 

شاخصه های معماری :

  • ظرفیت کافی به منظور ایجاد امکان طبقه بندی و انعطاف پذیری در استفاده از آن.
  • اشراف کامل بصری بر نواحی تجمع در پست های ثابت.
  • انتخاب اندازه سلول و خوابگاه مناسب با نوع زندانی، ترجیحاً با تاکید بر روی سلول های تک نفره.
  • کنترل سطوح صدا و جلوگیری از اختلالات بصری.
  • پیش بینی محیط سالم ( فضا، دما، نور، رنگ، رطوبت ) برای کار و زندگی زندانیان.
  • نیاز حداقل به اتکا روی مراقبت الکترونیکی، مخصوصاً تلویزیون مدار بسته.
  • طراحی مناسب پنجره های بیرونی سلول با توجه لازم به جزئیات.
  • سازماندهی فضایی به منظور هدایت جریان فعالیت های درون گرا.
  • فضای ذخیره سازی کافی قابل توسعه از نظر ظرفیت سرویس های پشتیبانی منطبق بر استانداردهای سازمانی.
  • قابلیت نگهداری و استفاده از خدمات محلی و تجهیزات موجود در محل.

 

این شاخصه ها ممکن است از دیدگاه بسیاری از خوانندگان بدیهی باشد، ولی اکثر زندان های جدید قادر به ارائه این خصوصیات نیستند. برخی تقریباً هیچ یک از خصوصیات ذکر شده را ندارند و در نوع خود فاجعه معماری محسوب می شوند. این اشتباهات گران قیمت در برگیرنده هزینه های مالی و سیاسی است که می تواند ادارات محلی را تا سال ها درگیر خود کند.

 

طراحی زندان مدرن [۳]

هدف از طراحي يك زندان مدرن رفع تمامي نيازهاي يك زندان مانند سلول ها ، حياط ورزش و … می باشد تا بتواند به تسهيل حقوق بشر در اين حبس كمك كند. معماري اين ساختمان بايد نشانگر گرايش هاي معماري مدرن باشد و به عنوان يك زندان ، منحصر به فرد.

به طور خلاصه طراحی یک زندان مدرن باید بتواند به اهداف زير دست يابد :

  • بررسي راه ها و قابليت هاي جديد در حبس از جمله روش هاي توقيف و بازداشت و …
  • ايجاد تفكر و بحث پيرامون ايده هايي كه به نقش مبهم معماري در حبس توجه دارند.
  • تحقيقات، پاسخ ها، واكنش ها و مشخص كردن جنبه هاي منحصر به فرد يك طرح معماري كاربردي با مزيت هاي اقتصادي و امنيتي براي همگان.
  • استفاده از معماري پايدار و طرحي سازگار با محيط زيست.

 

اصول طراحی زندان های مدرن در دنیا

طراحی زندان باید مبتنی  بر نظارت مستقیم یا غیر مستقیم بر زندانیان باشد به همین دلیل می بایست از طراحی خطی باید کاملا اجتناب شود. این اصل  در طراحی زندان اذعان دارد که یکی از اصول اساسی نسل جدید طراحی زندان نیاز به مشاهده پیوسته از زندانیان است. استانداردهای انجمن تأدیبی آمریکا، ( ACA ) نیز در این زمینه دارای مقررات خاصی است. به طور کلی طراحی زندان ها به جز در مواردی مانند اتاق های بازجویی یا اتاق های تفریحی ـ هنری زندانیان می بایست دارای نظارت کامل باشد. نوع ویژه ای از طراحی زندان نظارت مرکزی افسران و چیدمان اتاق ها حول این هسته مرکزی است که کار نظارت بر زندانیان و عملکرد آنها را راحت تر می کند و اعمال خطرات مانند درگیری، دزدی و خودکشی را در بین زندانیان کمتر می کند. ( تصویر ۲ ) [۱۸]

 

تصویر ۲٫  چیدمان فضایی نظارت مستقیم در طراحی فضای زندان

 

مدل دیگری از چیدمان فضاهای اصلی زندان در طراحی مدرن زندان، نظارت غیرمستقیم بر زندانیان است که امکان مشاهده مستقیم و همیشگی زندانیان توسط افسران و مسئولان زندان را فراهم می کند. در این نوع طراحی اتاق افسر و اتاق زندانیان از هم جدا است. در برخی موارد زندانیان قدرت دیدن افسر را ندارند و تنها افسر قادر به مشاهده آنها         به همراه کنترل دوربین های داخل زندان است. ( تصویر ۳ )

 

تصویر ۳٫ چیدمان فضایی نظارت غیر مستقیم در طراحی فضای زندان

یکی دیگر از موارد طراحی سلول ها در طراحی زندان، تفکیک سلول بر حسب جنسیت،گروه سنی و  میزان خطرآفرینی زندانی  است. متأسفانه طراحی خطی مرسوم زندان ها در باره برآورده کردن این مهم ناموفق است. [۱۸]

یکی دیگر از موارد مهم در طراحی اتاق های زندان، اندازه اتاق است. تجربه نشان داده اتاق های گروهی زندانیان               با اندازه متوسط ۸ تا ۱۶زندانی در هر اتاق، بسیار قابل کنترل تر و مطلوب تر از اتاق هایی با ظرفیت نگهداری۴۰ تا۵۰ نفر زندانی می باشند.

به طور کلی در طراحی یک زندان مدرن، باید مسائلی همچون  طراحی فضای گردش روزانه زندانی، مبلمان مورد نیاز برای زندانیان و کارکنان،بخش مدیریت ،  اتاق های ویژه معلولین، سطوح نور طبیعی و مصنوعی، کنترل  سطح سر و صدا، کیفیت و سیرکولاسیون هوای داخل ساختمان، طراحی کتابخانه  و بخش تسهیلات غذایی مانند آشپزخانه و آبدارخانه مورد توجه قرار گیرد. [۲۱]

 

بررسی نمونه مطالعاتی طراحی زندان مدرن در جهان[۵]

 

  • زندان لئو بن اتریش ( Justice Center Leoben, Styria, Austria )

معمار : جوزف هوهنسین  ( Josef Hohensinn )

در سال ۲۰۱۰م. به یک آرشیتکت اتریشی به نام جوزف هوهنسین ماموریت داده شد تا بر اساس بندی از اعلامیه مشهور حقوق بشر که می گفت « همه انسان ها آزاد به دنیا می آیند و از بدو تولد از حقوق و هویت انسانی برابر برخوردارند.»، یک مجتمع قضایی و زندان در اتریش بسازد. زندانی که ساخته شد جدیدترین استانداردهای حقوق بشر در آن لحاظ شده بود و مسئولان دادگستری اتریش اصرار داشتند ساختمان آن بتواند تحقق عینی یک جمله دیگر از این اعلامیه نیز باشد؛ و آن این که « هر انسانی که به هر دلیلی از آزادی محروم می شود مستحق رفتاری انسانی و مستحق احترامی است که در شأن نوع بشر است.»

بر اساس ایده ای ـ که بنیان آن را دو جمله فوق بنا گذاشت ـ بدون استفاده از سیم خاردار زندانی ساخته شد که بیشتر از دیوار بتنی، در آن از شیشه و چوب استفاده شد و در آخر از فولاد. معماری زندانی که هنسین ساخت به شکلی بود که در روز از هر طبقه آن می توان افق شرق و غرب را دید و در شب از هر افقی می توان به درون زندان نگاه کرد. ( تصویر ۴ و ۵ )

 


تصویر ۵٫  سلول های زندان لئو بن

تصویر ۴٫  نمای بیرونی زندان لئو بن

 

 

پس از فروپاشی دیوار برلین و نابودی حکومت کمونیستی آلمان شرقی آرشیتکت های آلمانی برای تاکید بر مبارزه با استبداد و اصرار بر دموکراسی و نهایت شفافیت سیاسی بنای پارلمان آلمان را در برلین ساختند که سراسر از شیشه و آینه بود. از شیشه برای مخالفت با باند بازی درون حکومتی و تاکید بر اینکه نباید چیزی در پارلمان پنهان بماند و از آینه با این عنوان استفاده شد که پارلمان باید انعکاس تام و تمام گرایش های فکری جامعه باشد. پس از ساختمان شیشه ای پارلمان آلمان متحد، زندان لئو بن دومین بنای معروفی است که طی چند دهه گذشته در تاکید بر حقوق انسانی آحاد بشر ساخته شده است.

ساختن زندان شیشه ای لئو بن نماد بروز انقلابی در نحوه نگرش به جرم و رابطه حکومت با مجرم در دوران جدید نیز هست. زیرا زندانیان این زندان برخلاف آنچه مرسوم و پذیرفته شده است، از اتاق های پر نور بهره می برند. دیوارهای شیشه ای تمام قد به آنها فرصت می دهد به طلوع و غروب آفتاب خوب بنگرند و بیاندیشند و  برخلاف آنچه در دیگر زندان ها مرسوم است، زندانیان تنها نمی مانند و دلتنگ نمی شوند. زیرا در صورت تمایل می توانند برای ۲۴ ساعت خانواده خود را در زندان میهمان کنند. مسئولان زندان به آنها اجازه داده اند رادیو و تلویزیون و تلفن همراه داشته باشند. زندانیان فضای ورزشی خوبی دارند، می توانند درس بخوانند و به اینترنت هم دسترسی دارند. در طراحی این زندان کلیه اصول مدرن طراحی زندان از جمله فضاهای روزانه، اتاق های کنفرانس، اتاق ورزش، نورپردازی مناسب و  به چشم می خورد.

 

  • زندان هالدن نروژ ( Halden Prison, Halden, Norway )

معمار : اریک مولر  ( Erik Moller )

زندان هالدن ( Norwegian: Halden Fengsel ) جدیدترین زندان نروژ است که توسط اریک مولر طراحی گردید و با دریافت اولین زندانیان در ۱ مارس ۲۰۱۰م.  شروع به کار نمود. اما رسماً در تاریخ ۸ آوریل توسط پادشاه وقت نروژ افتتاح شد. زندان دارای ظرفیت ۲۵۲ زندانی است و دارای سیستم نظارت مرکزی می باشد؛ تا امکان نظارت را بر زندانیان بیشتر نماید. ( تصویر ۶ )

تصویر ۶٫  سیستم نظارت مرکزی در زندان هالدن نروژ

 

سلول ها شامل امکانات رفاهی مانند تلویزیون، یخچال و فریزر، پنجره های عمودی ، و طراح مبلمان است. در هر سلول حدود ۱۰ تا ۱۲ زندانی وجود دارد که امکان نظارت بیشتری را بر زندانیان می دهد. همچنین فضاهایی مانند آشپزخانه، مسیرهای پیاده روی و آهسته دویدن، استودیوی صدا، پخت و پز و کلاس های موسیقی در آن وجود دارد. نیمی از نگهبانان زن هستند و نگهبانان معمولاً به دلیل ایجاد جو دوستانه غیرمسلح می باشند.  معماری این زندان و طراحی داخلی آن تا به حال چندین جایزه معتبر بین المللی را            به خود اختصاص داده است. طراح این زندان زیبا بر این باور است که زیبایی باعث تلطیف روح می شود. در این زندان به خشن ترین زندانیان، باغبانی، نجاری، نقاشی و آشپزی آموزش داده می شود. به نظر می رسد بکار بستن این روش از نگهداری زندانی باعث شده تا ۸۰ درصد از آزاد شدگان این زندان به اجتماع بازگردند. این در حالی است که این آمار در آمریکا ۵۰ درصد است.

ضوابط و استانداردهای طراحی مربوط به زندان و بازداشتگاه

مجرمان زیادی وجود دارند که به حبس محکوم می شوند. به طور کلی، زندان ها تشکیلاتی هستند که توسط دولت اداره می شوند.. طراحی یک زندان بسته به نوع زندانی و شرایط قانونی آن دولت انجام می شود. تمام زندانیان باید از ملزومات اولیه مانند غذا، آب و سرویس بهداشتی بهره مند شوند. برخی از زندانیان حتی این اجازه را دارند که رادیو، تلویزیون، کتاب و غذای اضافی نیز در سلول خود داشته باشند. برخی دیگر از زندانیان از نظر ارتباط با دیگران و دسترسی به یک حیاط بیرونی، استفاده از باشگاه ها داخلی و دیگر امکانات دارای محدودیت یا آزادی عمل می باشند. به بسیاری از زندانیان اجازه داده می شود تا خانواده، دوستان و وکلای خود را ملاقات کنند ولی این ملاقات                تحت نظارت و قوانین خاصی انجام می گیرد. [۱۴]

 

انواع بازداشتگاه و زندان [۱۴]

همانطور که انواع مختلفی از جرائم وجود دارد، انواع مختلفی از زندان ها نیز برای مجازات مرتکبان اینگونه جرائم موجود است. دسته بندی کلی انواع مختلف بازداشتگاه ها و زندان ها بدین شرح است :

  • زندان ها و بازداشتگاه های خصوصی

برخی از زندان ها و بازداشتگاه ها در آمریکا توسط دولت اداره نمی شوند، بلکه توسط افراد و شرکت های خصوصی دارای قرارداد با دولت اداره می شوند. به طور کلی زندان های خصوصی به صورت برنامه روزانه برای زندانیان و تماس محدود با بیرون کار می کنند.

  • زندان های با امنیت بسیار بالا

خطرناک ترین زندانیان معمولاً در این زندان ها نگهداری می شوند. بسیاری از این نوع زندان ها زندانیان را ۲۲ تا ۲۳ ساعت در روز در زندان های انفرادی با امنیت بسیار بالا نگهداری می کنند. البته دسترسی به خدمات سلامت جسمی و بهداشت روان، کتاب و امور مذهبی برای آنها مهیا است.

  • بازداشتگاه های با نظارت مستقیم

این بازداشتگاه ها ـ که گاهی بازداشتگاه های نسل جدید خوانده می شوند ـ زندانیان را در واحد هایی در پیرامون یک فضای چند کاره نگهداری می کنند؛ که برخلاف حالت سنتی ردیف سلولی است. روشن است که این نوع زندان ها برای نگهداری زندانیان خطرناک مناسب نمی باشد. چراکه فضاهای تعامل مشترک ممکن است باعث وقوع جرم های دیگر شود.

  • بازداشتگاه های ناحیه ای

این بازداشتگاه ها بین دو یا چند حوزه قضایی شکل می گیرند. در برخی مواقع، بازداشتگاه ناحیه ای ممکن است فقط مجموعه ای تأدیبی و بازپروری باشد.

در حالتی دیگر، یک دستگاه قضایی ممکن است زندان مخصوص به خود را داشته باشد، ولی برخی از زندانیان را به مجموعه های ناحیه ای ارسال کند.

 

  • تأسیسات بهداشت روانی ایمن

وقتی مشخص گردد که زندانی مجنون یا از نظر ذهنی ناتوان است، معمولاً مدت حبس خود را در تأسیسات بهداشت روانی سپری می کند. این تأسیسات خاص دو هدف را دنبال می کند :

  1. اطمینان از امنیت دیگران در صورتی که زندانی خطرناک باشد.
  2. اطمینان از اینکه زندانی توجه و درمان کافی در خصوص ناتوانی ذهنی خود دریافت می کند.
  • اردوگاه زندان

اردوگاه های تأدیبی، جایگزین هایی برای زندان هستند که ترکیبی از آموزش های فیزیکی ارتشی و مشاوره روانی می باشند. در برخی نواحی، زندانیان ممکن است برای اردوگاه داوطلب شوند و یا از حضور در اردوگاه انصراف دهند. هدف بسیاری از این اردوگاه ها بازپروری است. اردوگاه ها معمولاً بر القا و ایجاد رفتار مثبت در زندانیان متمرکزند. پس از آزادی از اردوگاه، بسیاری از زندانیان تحت نظر دپارتمان بازپروری قرار می گیرند. بسیاری از زندانیان حاضر در اردوگاه ها، زمان کمتری نسبت به دیگر زندانیان در زندان های معمولی محبوسند و پس از مدت کمی به مراکز بازپروری فرستاده می شوند.

 

نقش و دلایل ایجاد برنامه فیزیکی در طراحی زندان [۱۴]

در بسیاری از جوامع ارزش و نیاز به برنامه فیزیکی قبل از طراحی نادیده گرفته می شود. وقتی ساخت یک مجموعه زندان جدید الزام پیدا کند، این جوامع خواستار حرکت سریع بسوی یک راهکار می باشند. استخدام یک معمار برای شروع ترسیم پلان ها، خرید یک طرح پیشنهادی یا امضای یک پیمان طراحی-ساخت بر پایه بودجه و تخمین تعداد تخت های مورد نیاز، این خواسته جامعه را برآورده می کند.

متاسفانه، زندانی که بدون برنامه ریزی پیش از طراحی ساخته شود، از همان زمان گشایش دارای مشکلاتی خواهد بود. این مجموعه شاید بسیار کوچک بوده و به سرعت دچار ازدحام شود. یا شاید آنقدر بزرگ باشد که نگهداری و استفاده از آن بسیار گران تمام شود. قابلیت های مهم طراحی مانند توانایی دید به نواحی زندگی زندانیان از یک نقطه کنترلی واحد یا حرکت ساده در ساختمان ممکن است نادیده گرفته شوند. فضاهای پشتیبانی ممکن است نامناسب بوده یا اصلاً موجود نباشند. شاید ساختمان فاقد تجهیزات و قابلیت های مهم باشد و ممکن است از مصالحی نامناسب ساخته شود. ساختمان کامل شده ممکن است چیزی نباشد که ارگان دولتی انتظار در قبال بودجه یا عموم مردم در قبال مالیات پرداختی انتظار آن را داشتند. وقتی این مشکات در سازه ای به اهمیت و با استفاده دائم مانند زندان دیده شود، ارگان های محلی باید برای سالیان سال منتظر عواقب و پیشامدهای آن باشند. چیزی که این جوامع از فرآیند ساخت چنین ساختمانی حذف کرده اند، برنامه ریزی قبل از طراحی یا برنامه فیزیکی است. کاری که باید معمار قبل از برداشتن قلم طراحی انجام دهد. این برنامه ریزی اولیه باید تعدادی سؤالات مهم را پاسخگو باشد :

  • زندان باید چند تخت داشته باشد؟
  • چه نوع فضاهایی باید در زندان وجود داشته باشد و اندازه آنها چقدر باید باشد؟ چگونه باید در کنار هم قرارگیرند؟ چند نوع و چه نوع زندانیانی قرار است در زندان باشند و جداسازی آنها چگونه است؟
  • چگونه بر زندانیان نظارت خواهد شد؟
  • گزینه های موجود از نظر نوسازی، توسعه یا ساختمان جدید کدامند؟
  • زندان چگونه باید با دیگر عملکردهای قانونی مرتبط با جرائم در ارتباط باشد؟
  • چه برنامه ها و خدماتی از طرف زندان ارائه خواهد شد و تا چه زمان و حدودی پیش خواهد رفت؟
  • چند نفر پرسنل مورد نیاز خواهد بود؟
  • چه میزان و چه نوعی از قابلیت های توسعه باید در زندان پیش بینی شوند؟
  • چه میزان هزینه ساخت و کاربری برای زندان در نظر گرفته شده است؟

دلایل برنامه ریزی فیزیکی در طراحی زندان [۱۴]

طراحی نیاز به زمان، تلاش و صرف هزینه دارد. چرا باید دستگاه های قضایی به خود زحمت برنامه ریزی و طراحی را بدهند و یک زندان دیگر مشابه نمونه های موجود نسازند؟ در ادامه برخی از دلایل این کار را خواهیم دید.

  • این شاید تنها شانس در یک دوره اداری باشد تا جهت گیری یک مجتمع را که باید حداقل ۳۰ یا ۴۰ سال دوام داشته باشد، تعیین کرد. برنامه ریزی قبل از طراحی، تاثیر بسزایی رو تصمیم های بزرگی دارد که در حال اتخاذ می باشند.
  • برنامه ریزی به ادارت محلی این امکان را می دهد تا کنترل فرآیند را در دست گرفته و مطمئن شوند که زندان ساخته شده همانی است که مورد نیاز است.
  • برنامه ریزی وسیله ای است برای رسیدن به پشتیبانی سیاسی و عمومی از پروژه. بدین ترتیب از خوابیدن پروژه هنگام صرف هزینه برای ساخت جلوگیری می شود.
  • ایده های صرفه جویی در هزینه، که ممکن نیست در زمان طراحی مشخص شوند، می توانند در فاز مطالعات قبل از طراحی تعیین شوند. برای مثال، ایجاد یک برنامه غیر زندانی یا قرارداد برای غذا و سرویس شستشو به جای صرف هزینه برای فضا و تجهیزات.
  • معماران یا سازندگان طرح، مهم نیست که چقدر در طراحی زندان مجرب باشند، بدون مطالعات قبل از طراحی، واقعاً نخواهند فهمید که چه باید طراحی کنند که نیازهای دستگاه قضایی را برطرف کند. در پی آن، باید با توجه به دیدگاه خود از زندان کار طراحی را انجام دهند، نه اینکه از دیدگاه مشتری و در این مسیر ممکن است ویژگی های مورد نظر عوامل محلی را نادیده بگیرند.
  • هزینه مطالعات و برنامه ریزی قبل از طراحی در مقابل هزینه های طراحی و ساخت و بهره برداری از زندان بسیار ناچیز است. هزینه این فاز معمولاً یک چهارم یا نصف یک درصد از هزینه کل پروژه است.
  • چون صرف هزینه و اعتبار در یک زندان سهیم است، ادارات محلی به خود و بالادست های خود متعهدند تا موارد ضروری را که برنامه ریزی قبل از طراحی مشخص می کند، در نظر بگیرند و نباید از همان ابتدای کار به طراحی، خرید نمونه های اولیه یا فاز طراحی ساخت ابتدایی وارد شوند.

 

نتیجه گیری

اصول چیدمان فضا در افزایش امنیت زندان ها با توجه به اصول طراحی مدرن زندان ها  بسیار موثر است به طوری که  سیستم نظارت مرکزی اتاق  افسر بر سلول ها  نوع ویژه ای از طراحی زندان نظارت مرکزی افسران و چیدمان اتاق ها که کار نظارت بر زندانیان و عملکرد آنها را راحت تر می کند و اعمال خطرات مانند درگیری،دزدی و خودکشی را در بین زندانیان بیشتر می کند. .همچنین نوع دیگری از این نظارت ، نظارت غیرمستقیم است که در آن زندانیان قادر به مشاهده و رابطه سمعی با افسران نیستند ولی افسران می توانند زندانیان را کنترل نمایند.  طراحی خطی زندان ها که اکثرا مرسوم است امکان این کنترل را تا حد زیادی می گیرد.

در طراحی یک زندان مدرن، باید مسائل دیگری همچون طراحی فضای گردش روزانه زندانی، مبلمان مورد نیاز برای زندانیان و کارکنان، بخش مدیریت، اتاق های ویژه معلولین، سطوح نور طبیعی و مصنوعی، کنترل  سطح سر و صدا، کیفیت و سیرکولاسیون هوای داخل ساختمان، طراحی کتابخانه  و بخش تسهیلات غذایی مانند آشپزخانه و آبدارخانه نیز مورد توجه قرار گیرد. همچنین طراحی زندان باید به گونه ای باشد که زندانی در حین داشتن آزادی انسانی دوری خود از دیگران را حس کرده و به مرحله تامل وتفکر برسند. [۵]

منابع و مآخذ

  1. شیخی فر، حسین، نقش اصلاح و تربیت در معماری زندان ها، انتشار: کنفرانس بین المللی دستاوردهای نوین پژوهشی در مهندسی عمران، معماری و شهرسازی، شناسه مقاله: (COI): RCEAUD01_049 ، ۱۳۹۴٫
  2. آئین‌نامه اجرایی سازمان زندانها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور، مرجع: http://prisons.ir/ .
  3. طراحی زندانهای مدرن، ترجمه : مهندس سیاح ( مهراز )، مرجع:

http://www.naghsh-negar.ir/?p=10030/ ، بازبینی: ۲۱ شهریور ۱۳۹۵٫

  1. گودرزی، سپهر، ضوابط و استاندارد های طراحی مربوط به زندان و بازداشتگاه، مرجع: http://memarnet.org/، بازبینی : ۱ اسفند ۱۳۹۴٫
  2. بررسی طراحی زندان های مدرن در ایران، ترجمه: طارمی، طاهره، مرجع: http://vistan.ir/Article/345/ ، بازبینی: ۱ اسفند ۱۳۹۴٫
  3. حجتي، سهيل، معماري زندان هاي مدرن، روزنامه ايران، شماره ۵۲۵۰، ۲۵/۹/۱۳۹۱، ص۱۶٫ ( قضايي ـ حقوقي )
  4. طراحی زندان مدرن، مرجع: http://ac-ca.org/en/project06/ ، بازبینی: ۱۶ دی ۱۳۹۱٫
  5. عناوین مجرمانه را افزایش ندهید، روزنامه همشهری، ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۵، بازبینی‌: ۲۷ تیر ۱۳۹۵.
  6. حذف حبس‌های کمتر از سه ماه، روزنامه همشهری، ۲۶ تیر ۱۳۹۵، بازبینی‌: ۲۶ تیر ۱۳۹۵.
  7. دهخدا، علی اکبر، لغت‌نامه دهخدا، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۱۹٫
  8. عمید، حسن، فرهنگ فارسی عمید، انتشارات کتابخانه ابن سینا، ۱۳۳۵٫
  9. Mark, A. Lemley, The Modern Lanham Act and the Death of Common Sense, DOI: 10.2307/797447, The Yale Law Journal, Vol. 108, No. 7, pp. 1687-1715, Published: The Yale Law Journal Company, Inc. , May, 1999.
  10. American Correctional Association, 2002–۲۰۰۴ National Jail and Adult Detention Directory. Lanham, MD: American Correctional Association. , 2002.
  11. Roth,, Mitchel P. , Encyclopedia of Prisons and Correctional Facilities, S2 , Published: Sage Publications, Inc, 2004-2005.
  12. Cornelius, Gary F.,. The American Jail; Cornerstone of Modern Corrections. Upper Saddle River, NJ: Pearson Prentice Hall. , 2008.
  13. Champion, Dean. , Point of View: Jails and Jail History. In: Cornelius, Gary F. (2008). The American Jail Cornerstone of Modern Corrections. Upper Saddle River, NJ: Pearson Prentice Hall, 2008.
  14. Wikipedia contributors، «Prison،» Wikipedia، The Free Encyclopedia، http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Prison&oldid=182754020, accessed: 8 January 2008.
  15. P Moss, KF Al-Hindi, Feminisms in geography: rethinking space, place, and knowledge, 4501 Forbes Boulevard, Suite 200, Lanham, Maryland: 20706 F47 2008 305.4201—dc22, 2008.
    Cornelius, Gary F. , The Correctional Officer: A Practical Guide, 2nd Edition. Durham, NC: Carolina Academic Press. , 2010.
  16. Niyi, Awofeso, PhD. , Disciplinary architecture: prison design and prisoners’ health, University of Western Australia, Perth, Winter 2011 .
  17. Meredith, Huey Dye, The Gender Paradox in Prison Suicide Rates, Women & Criminal Justice Journal , Volume 21, 2011 – Issue 4, http://dx.doi.org/10.1080/08974454.2011.609400/ , Published online: 12 Oct 2011.
  18. Department of Justice, 950 Pennsylvania Avenue, NW Washington, DC 20530-0001, references: https://www.justice.gov/ , review: 10 sep. 2016.

نوشتن دیدگاه

آدرس پست الکترونیک شما منتشر نخواهد شد.لطفا فیلد های که دارای ستاره هستند را پر کنید *

*